*** Atthanij Pokkasap
อริยบุคคลชั้นอนาคามี มีข้อวิเคราะห์ ดังต่อไปนี้
๑. ได้ สมาธิพุทธ บรรลุ อนิจจัง-ทุกขัง-อนัตตา(กฏไตรลักษณ์)ในการวิเคราะห์เห็น
รูป-เวทนา-สัญญา-สังขาร-วิญญาณ(ขันธ์ ๕)
เสวยสุขได้ ด้วยใช้สมาธิดับกามสัญญาสนิท เรียกว่า "สุขอันเกิดจากการหลีกเร้นออกจากกาม(เนกขัมมสุข)
๒. การเข้านิโรธสมาบัติขั้นที่ ๑ คือ เนกขัมมสุข นี้ สามารถอยู่ในสมาบัติต่อเนื่อง ๗ วัน ๗ คืน ออกจากสมาบัติมาแล้ว อานิสงส์แห่งสมาบัติ แจกให้ผู้ยากไร้ ได้สมบัติเหนือฟ้าเหนือดิน ได้ในวันนั้น ทันที(คือใครมาทำบุญด้วย ขณะออกจากสมาบัติ แล้วผู้ทำบุญนั้นอธิษฐานอะไรไว้อย่างไร จะได้ตามอธิษฐานนั้น ภายในวันนั้นเอง
อาจมี นิโรธสมาบัติที่สูงกว่า เนกขัมมสุขอีก ๒ ขั้น คือ วิเวกสุข และ สมาธิสุขก็เป็นอนาคามีชั้นสูง(ซึ่งมี ๕ ระดับ)
๓. บุคคลิกภาพภายนอก จะเป็นมนุษย์ศีล ๘ รับประทานอาหารเวลาเดียว ไม่รับประทานพร่ำเพรื่อ
เรียกว่า เป็นศีลวัตร มาโดยมรรค คือใครก็ตามแต่บรรลุอริยชั้นนี้ จะประพฤติตนปกติเยี่ยงนี้ทั้งหมด
๔. ระดับชั้นทั้ง ๕ ชั้น พวกพระมันเอามาอ้างมาพูด มาแสดงมากแล้ว จักไม่ขอกล่าวถึง
๕. เมื่อดับกายทำกาละจะไปเกิดเป็นมหาพรหม ชั้น ปัญจสุทธาวาสมีหน้าที่ เชื่อมต่อมิติเวลา ขนาดใหญ่ระหว่าง พุทธันดรกัป กับ พุทธันดรกัป และเป็นผู้ลงมาถ่ายทอดวิทยาการบอกเหตุการณ์ล่วงหน้า(อนาคตศาสตร์)รวมถึง "เทคโนโลยี อกาลิโก"..แก่มนุษย์ผู้มีปัญญาทั้งหลาย เพื่อรักษาเอกภาพของสังคมมนุษย์เอาไว้...
ฯลฯ
จัดเป็น "ทักขิไณยบุคคล " ของสังคม ที่ทำให้สังคม เกรงกลัวและละอายต่อการทำบาป เพราะเป็น พวก ฌานวิสัย ใครละเมิด พ้นสายตาไปหรือภายใน ๒๔ ชั่วโมง ต้องมีอันเป็นไปตามคำที่ละเมิดเองนั้นๆด้วย(ติดไปทุกภพทุกชาติ)
